Στην τελετή απονομής των βραβείων Grail 2026, την Τετάρτη 21 Ιανουαρίου 2026, στο κατάμεστο αμφιθέατρο Ιωάννης Δεσποτόπουλος του Ωδείου Αθηνών, που ανέλαβε την παραγωγή τους, για τρίτη χρονιά εν συνεχεία, ο Βασίλης Μπαρτζώκας, με τον Δημήτρη Φακίνο, τράβηξε την προσοχή μου το έργο των Etsi architects, "Kalderimi-Pigi” που αφορά την ολοκληρωμένη αποκατάσταση ενός τμήματος του ιστορικού καλντεριμιού στα Μπασουκέικα, στην Πηγή Πλάτσας της Δυτικής Μάνης.

Αυτό το project λοιπόν, κέρδισε το 1ο βραβείο, στην ενότητα "Αρχιτεκτονική” και την κατηγορία "Σχεδιασμός τοπίου-αστικός σχεδιασμός”. Ξεκίνησε ύστερα από πρωτοβουλία της οικογένειας Μπασουκέα, που διατηρεί τα περισσότερα κτίρια γύρω από το παρεκκλήσι της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος, κι αποτελεί παράδειγμα συμβολής στη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς.Το τμήμα του δρόμου(σημερινό καλντερίμι) είχε καλυφθεί με σκυρόδεμα τη δεκαετία του '70 αποκαλύφθηκε πλέον και επαναστρώθηκε με τοπική σχιστόπλακα, χρησιμοποιώντας παραδοσιακές τεχνικές ξερολιθιάς. Πίσω από την απλότητα της παρέμβασης κρύβεται μια σύνθετη προσέγγιση που μπορεί να λειτουργήσει ως διεθνές πρότυπο σύμφωνα με τις παρακάτω φιλοσοφικές αρχές, που συντροφεύουν και την αρχιτεκτονική:

Κριτικός Τοπικισμός (Critical Regionalism)

Η επιλογή τοπικών υλικών και τεχνικών δεν είναι νοσταλγική αναπαραγωγή, αλλά συνειδητή στάση απέναντι στον ομογενοποιημένο διεθνή μοντερνισμό. Το έργο συνδιαλέγεται με την ιδιαιτερότητα του τόπου, τονίζοντας τη σχέση ανάμεσα στο παγκόσμιο και το τοπικό. Η σχιστόπλακα της Μάνης, η γεωμετρία της ξερολιθιάς, η γνώση των τοπικών μαστόρων συνθέτουν μια σύγχρονη απάντηση που ριζώνει στην παράδοση χωρίς να αντιγράφει τυφλά. Αυτή η προσέγγιση αποδομεί τη ψευδοδιαίρεση ανάμεσα σε παραδοσιακό και μοντέρνο, δείχνοντας ότι η αυθεντικότητα βρίσκεται στη συνέχεια και όχι στην αντίθεση.

Κυκλική Οικονομία & Βιωσιμότητα

Το έργο λειτούργησε ως άσκηση κυκλικής οικονομίας, επαναχρησιμοποιώντας τα υπάρχοντα υλικά και επιτυγχάνοντας μηδενικό περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Αντί της λογικής "κατεδαφίζω και ξαναχτίζω", εφαρμόστηκε το "χτίζω από το υπάρχον". Οι low-tech λύσεις αποδείχθηκαν υψηλά αποτελεσματικές, χωρίς την εξάρτηση από ενεργοβόρα βιομηχανικά υλικά. Η βιωσιμότητα δεν ήταν προσθήκη, αλλά εγγενής ιδιότητα της μεθοδολογίας, αποδεικνύοντας ότι οι παραδοσιακές τεχνικές φέρουν την οικολογική σοφία αιώνων.

Συμμετοχική Σχεδίαση & Community-Led Development

Η πρωτοβουλία της οικογένειας Μπασουκέα, που διατηρεί τα περισσότερα κτίρια γύρω από το παρεκκλήσι της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος, εκτιμήθηκε από την τοπική κοινότητα ως παράδειγμα συμβολής στη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς. Το έργο δεν επιβλήθηκε top-down, αλλά προέκυψε από την ενεργοποίηση της κοινωνίας των πολιτών. Αυτή η bottom-up προσέγγιση εγγυάται τη μακροπρόθεσμη φροντίδα και την οργανική ένταξη στον ιστό της τοπικής ζωής.

Intangible Heritage - Μεταφορά Άυλης Κληρονομιάς

Η συμμετοχή τοπικών τεχνιτών μετέτρεψε το έργο σε "ζωντανό αρχείο" τεχνογνωσίας. Η γνώση της ξερολιθιάς μεταδόθηκε σε νεότερους, δημιουργώντας συνέχεια στην άυλη κληρονομιά. Η διατήρηση δεν αφορά μόνο τα φυσικά αποτυπώματα, αλλά και τις δεξιότητες, τις χειρονομίες, την εμπειρική γνώση που κινδυνεύει να εξαφανιστεί. Το καλντερίμι γίνεται έτσι μέσο εκπαίδευσης και αναβίωσης παραδοσιακών επαγγελμάτων.

Landscape as Infrastructure

Το καλντερίμι δεν είναι απλά αισθητικό στοιχείο, αλλά λειτουργική υποδομή που βελτίωσε την ασφάλεια και την προσβασιμότητα. Το τοπίο αντιμετωπίζεται ως ενεργό σύστημα που υποστηρίζει την καθημερινή ζωή. Η αποκατάσταση αναβιώνει τη σχέση των κατοίκων με το περιβάλλον τους, επαναφέροντας ρυθμούς και πρακτικές που είχαν διακοπεί από τον εκσυγχρονισμό της δεκαετίας του '70.

Network Thinking - Συστημική Σκέψη

Οι χάρτες που συνοδεύουν την υποβολή αναδεικνύουν το ιστορικό δίκτυο καλντεριμιών της Μάνης, τονίζοντας τον μελλοντικό στόχο επανενεργοποίησης των διαδρομών σε συνεργασία με τοπικούς φορείς. Το έργο δεν είναι μεμονωμένο, αλλά μέρος ευρύτερου συστήματος που συνδέει οικισμούς, τοπία, μνήμες. Η συστημική σκέψη ανοίγει ορίζοντες για περιφερειακή στρατηγική που ενισχύει την οικονομία, τον πολιτισμό και τον τουρισμό.

Διεθνές Μοντέλο Σχεδιασμού

Το έργο προσφέρει αναπαραγώγιμες στρατηγικές για ιστορικά μονοπάτια παγκοσμίως, από το Camino de Santiago ως τα Kumano Kodo της Ιαπωνίας. Οι micro-interventions με macro-impact, το χαμηλό κόστος και η υψηλή κοινωνική απόδοση το καθιστούν πρότυπο ανθεκτικότητας στην κλιματική κρίση. Άρα, η πιο προοδευτική αρχιτεκτονική δεν είναι πάντα η πιο τεχνολογικά εξελιγμένη, αλλά αυτή που συνδιαλέγεται με την ιστορία, την κοινωνία και το περιβάλλον.

Φωτογραφίες: Thanasis Paparis

Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr