ΕΚΤ: Το παρασκήνιο της αποχώρησης Λαγκάρντ και οι δύο βασικοί διεκδικητές της θέσης της

Η ανακοίνωση της παραίτησης της προέδρου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), Κριστίν Λαγκάρντ, τον Φεβρουάριο του 2027, περίπου οκτώ μήνες πριν από την κανονική λήξη της θητείας της, δεν αποτέλεσε κεραυνό εν αιθρία. Η πρόωρη αποχώρησή της από την ηγεσία της ΕΚΤ είχε ουσιαστικά προαναγγελθεί εδώ και καιρό, ενώ ο χρόνος της παραίτησης συνδέεται άμεσα με τις προεδρικές εκλογές στη Γαλλία τον ερχόμενο Απρίλιο.

Η άτυπη κούρσα διαδοχής της, με βασικούς διεκδικητές τον Ισπανό Πάμπλο Ερνάντες ντε Κος και τον Ολλανδό Κλάας Κνοτ, είχε ξεκινήσει εδώ και μήνες. Η τελική απόφαση αναμένεται πριν από το τέλος του έτους, όπως δήλωσε ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς.

Το παρασκήνιο της αποχώρησης και οι γαλλικές εκλογές

Δημοσιεύματα που είδαν το φως της δημοσιότητας τον χειμώνα ανέφεραν ότι είχε προταθεί στη Λαγκάρντ να αναλάβει την ηγεσία του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ (World Economic Forum), γνωστού και ως Φόρουμ του Νταβός, από το ελβετικό θέρετρο όπου πραγματοποιούνται κάθε Ιανουάριο οι ετήσιες σύνοδοι του οργανισμού.

Άλλα δημοσιεύματα ανέφεραν στη συνέχεια ότι η Λαγκάρντ σχεδίαζε να παραιτηθεί πριν από τις γαλλικές εκλογές, ώστε η διαδικασία επιλογής του διαδόχου της να μην επηρεαστεί από το εκλογικό αποτέλεσμα και το ενδεχόμενο επικράτησης της ακροδεξιάς.

Η ίδια είχε διαψεύσει το ενδεχόμενο να είναι υποψήφια στις γαλλικές εκλογές. Ωστόσο, στη συνέντευξη Τύπου που παραχώρησε την περασμένη Πέμπτη, μετά τη συνεδρίαση της ΕΚΤ, εξέφρασε την επιθυμία της να έχει μεγαλύτερη ελευθερία να τοποθετείται δημόσια για ζητήματα πέραν της νομισματικής πολιτικής. Όπως εξήγησε, η ιδιότητά της ως προέδρου της ΕΚΤ την υποχρέωνε να διατηρεί ουδέτερη στάση σε μια σειρά από πολιτικά και οικονομικά ζητήματα.

Η ΕΚΤ ως άγκυρα σταθερότητας σε ένα περιβάλλον αβεβαιότητας

Σε μια περίοδο κατά την οποία η ευρωπαϊκή οικονομία δέχεται ισχυρές πιέσεις από τους πολέμους στη Μέση Ανατολή και την Ουκρανία, αλλά και από τον εντεινόμενο ανταγωνισμό μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας, ο ρόλος της ΕΚΤ ως άγκυρας σταθερότητας αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία.

Η ΕΚΤ συγκαταλέγεται στις πλέον ανεξάρτητες κεντρικές τράπεζες διεθνώς, με βασική αποστολή τη διασφάλιση της σταθερότητας των τιμών. Υπό την ηγεσία της Λαγκάρντ, κατάφερε να αντιμετωπίσει το πληθωριστικό σοκ της περιόδου 2021-2022 και να οδηγήσει σταδιακά τον πληθωρισμό κοντά στον στόχο του 2%.

Οι σημαντικότεροι σταθμοί της θητείας Λαγκάρντ

Η θητεία της Κριστίν Λαγκάρντ στην προεδρία της ΕΚΤ, η οποία ξεκίνησε την 1η Νοεμβρίου 2019, σημαδεύτηκε από διαδοχικές κρίσεις και σημαντικές αλλαγές στη νομισματική πολιτική. Ως η πρώτη γυναίκα που ανέλαβε την ηγεσία της κεντρικής τράπεζας της ευρωζώνης, κλήθηκε να διαχειριστεί την πανδημία, την ενεργειακή κρίση που ακολούθησε τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και τη μεγαλύτερη πληθωριστική έξαρση στην ιστορία του ευρώ.

Η πρώτη μεγάλη δοκιμασία ήρθε τον Μάρτιο του 2020, με την πανδημία του κορονοϊού. Η ΕΚΤ προχώρησε στη δημιουργία του έκτακτου προγράμματος αγοράς ομολόγων PEPP, το οποίο ξεκίνησε με αρχικό προϋπολογισμό 750 δισ. ευρώ και διευρύνθηκε σταδιακά στα 1,85 τρισ. ευρώ. Το πρόγραμμα συνέβαλε στη σταθεροποίηση των χρηματοπιστωτικών αγορών και στη διατήρηση ευνοϊκών συνθηκών χρηματοδότησης για τις οικονομίες της ευρωζώνης.

Ένας ακόμη σημαντικός σταθμός ήταν η αναθεώρηση της στρατηγικής νομισματικής πολιτικής της ΕΚΤ το 2021, με την υιοθέτηση συμμετρικού στόχου πληθωρισμού 2%, αντί της προηγούμενης διατύπωσης για πληθωρισμό "κάτω αλλά κοντά στο 2%".

Η μεγαλύτερη πρόκληση, ωστόσο, ήρθε το 2022, όταν η εκτίναξη των τιμών της ενέργειας και οι αναταράξεις που προκάλεσε ο πόλεμος στην Ουκρανία οδήγησαν τον πληθωρισμό σε ιστορικά υψηλά επίπεδα. Τον Ιούλιο του 2022, η ΕΚΤ προχώρησε στην πρώτη αύξηση των επιτοκίων της έπειτα από έντεκα χρόνια, εγκαινιάζοντας τον ταχύτερο κύκλο νομισματικής σύσφιγξης στην ιστορία της. Από τον Ιούλιο του 2022 έως τον Σεπτέμβριο του 2023, τα βασικά επιτόκια αυξήθηκαν συνολικά κατά 450 μονάδες βάσης.

Παρά τις επικρίσεις για την καθυστέρηση στην έναρξη των αυξήσεων των επιτοκίων το 2022, η περιοριστική νομισματική πολιτική συνέβαλε στη σταδιακή αποκλιμάκωση του πληθωρισμού. Έτσι, τον Ιούνιο του 2024, η ΕΚΤ ξεκίνησε τη μείωση των επιτοκίων, εγκαινιάζοντας έναν νέο κύκλο νομισματικής χαλάρωσης. Η διαδικασία συνεχίστηκε το 2025, με το επιτόκιο αποδοχής καταθέσεων να υποχωρεί στο 2% τον Ιούνιο, καθώς ο πληθωρισμός επέστρεψε κοντά στον μεσοπρόθεσμο στόχο της κεντρικής τράπεζας.

Σημαντικό κεφάλαιο της θητείας της αποτέλεσε και η προώθηση του ψηφιακού ευρώ. Υπό την προεδρία της, η ΕΚΤ ξεκίνησε το 2021 τη διερευνητική φάση του σχεδίου και το 2023 πέρασε στη φάση προετοιμασίας, επιδιώκοντας να ενισχύσει τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης στον τομέα των πληρωμών. Ωστόσο, η τελική απόφαση για την έκδοση του ψηφιακού ευρώ παραμένει σε εκκρεμότητα.

Η Λαγκάρντ ανέλαβε τα ηνία της ΕΚΤ χωρίς να διαθέτει ακαδημαϊκό υπόβαθρο στα οικονομικά. Ωστόσο, η γενικότερη αποτίμηση της θητείας της είναι ότι κατάφερε να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις του ρόλου, να διαχειριστεί διαδοχικές κρίσεις και να εξασφαλίσει συναινέσεις στο διοικητικό συμβούλιο της τράπεζας, αξιοποιώντας και την πολιτική της εμπειρία.

Η αποχώρησή της σηματοδοτεί το τέλος μιας περιόδου κατά την οποία η ΕΚΤ πέρασε από τα έκτακτα μέτρα στήριξης της οικονομίας στη ραγδαία αύξηση των επιτοκίων και, στη συνέχεια, στη σταδιακή χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής. Σε όλη αυτή τη διαδρομή, η διατήρηση της σταθερότητας των τιμών παρέμεινε η βασική της προτεραιότητα.

Οι νέες προκλήσεις για τον διάδοχο της Λαγκάρντ

Το περιβάλλον αποκλιμάκωσης των πληθωριστικών πιέσεων ανατράπηκε, ωστόσο, από τον πόλεμο στο Ιράν, επαναφέροντας τον πληθωρισμό στην ευρωζώνη σε ανοδική τροχιά. Αν και το νέο κύμα ανατιμήσεων είναι ηπιότερο σε σχέση με εκείνο πριν από τέσσερα χρόνια, συνιστά σημαντική πρόκληση για τον επόμενο πρόεδρο της ΕΚΤ.

Οι νέες πληθωριστικές πιέσεις οδήγησαν την ΕΚΤ στην επανέναρξη των αυξήσεων των επιτοκίων το 2026, με το επιτόκιο αποδοχής καταθέσεων να διαμορφώνεται στο 2,5% τον Οκτώβριο. Η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει το δύσκολο έργο που περιμένει τη νέα ηγεσία της κεντρικής τράπεζας: να συγκρατήσει τον πληθωρισμό χωρίς να επιβαρύνει υπέρμετρα την οικονομική δραστηριότητα.

Στις προκλήσεις αυτές προστίθεται η κρίση στην αγορά των γαλλικών ομολόγων, η οποία εντείνει τις ανησυχίες για τη δημοσιονομική σταθερότητα της δεύτερης μεγαλύτερης οικονομίας της ευρωζώνης.

Οι δύο βασικοί διεκδικητές της προεδρίας της ΕΚΤ

Οι δύο επικρατέστεροι υποψήφιοι για τη διαδοχή της Λαγκάρντ διαθέτουν σημαντική εμπειρία στον χώρο των κεντρικών τραπεζών.

Ο Πάμπλο Ερνάντες ντε Κος είναι γενικός διευθυντής της Τράπεζας Διεθνών Διακανονισμών (BIS), ενώ στο παρελθόν διετέλεσε διοικητής της κεντρικής τράπεζας της Ισπανίας. Από την πλευρά του, ο Κλάας Κνοτ διετέλεσε πρόεδρος της ολλανδικής κεντρικής τράπεζας από το 2011 έως το 2025.

Ο επόμενος πρόεδρος της ΕΚΤ θα κληθεί να διαχειριστεί ένα σύνθετο οικονομικό και γεωπολιτικό περιβάλλον, διαφυλάσσοντας την αξιοπιστία και την ανεξαρτησία της κεντρικής τράπεζας. Θα πρέπει, παράλληλα, να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη αντιμετώπισης των πληθωριστικών πιέσεων και στην προστασία της οικονομικής δραστηριότητας, σε μια περίοδο κατά την οποία η ευρωπαϊκή οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με σημαντικές προκλήσεις.

Διαβάστε Επίσης

Κριστίν Λαγκάρντ: Από τις γκάφες στην ηγεσία της ΕΚΤ - Η 7ετία των κρίσεων και το παρατσούκλι Madame Lagaffe

Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr