Σε έναν κόσμο μηδενικού αθροίσματος, δεν είναι ζήτημα μπλόφας. Είναι ζήτημα ποιος θα αναγκαστεί να αποδείξει ότι δεν μπλοφάρει — και πόσο μακριά θα φτάσει. Στις διεθνείς σχέσεις, δεν μετρά μόνο το πώς πράττεις, αλλά τι πιστεύει ο άλλος ότι είσαι διατεθειμένος να κάνεις — και αν θεωρεί ότι έχεις όρια.
Η ισχύς δεν καταρρέει όταν εξαντλείται· καταρρέει όταν παύει να γίνεται πιστευτή. Η "στρατηγική του τρελού" (Madman Theory) αποτελεί μορφή στρατηγικής σηματοδότησης (signaling): η καλλιέργεια αβεβαιότητας καθιστά πιστευτές απειλές που διαφορετικά δεν θα ήταν, αρκεί ο άλλος να μην μπορεί να αποκλείσει ότι είσαι έτοιμος να φτάσεις στα απόλυτα άκρα.
Το 1971, ο Nixon έλεγε στον Kissinger: "Πες τους ότι είμαι ανεξέλεγκτος […] υπαινίσου ακόμη και την πυρηνική "λύση"." H απειλή του αδιανόητου δεν απέτρεψε την ήττα: η Σαϊγκόν έπεσε.
Σήμερα, η γεωπολιτική μετατρέπεται σε γεωοικονομία, με τον νέο μοχλό εξουσίας να συγκεντρώνεται σε "στενά νερά": Ορμούζ, Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, Σουέζ, Μαλάκκα, Ταϊβάν.
Η ισχύς ασκείται και νομισματικά: κυρώσεις και δολαριακή κυριαρχία. Σε αυτό το πεδίο κυριαρχεί λογική μηδενικού αθροίσματος (zero-sum): το κέρδος του ενός μεταφράζεται σε στρατηγική απώλεια του άλλου, ενισχύοντας την κλιμάκωση.
Από τη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι, έως τη ψυχροπολεμική λογική της αμοιβαίας εξασφαλισμένης καταστροφής (Mutually Assured Destruction — MAD), η διπολική
σταθερότητα στηρίχθηκε στην προβλεψιμότητα — στην αξιοπιστία της απειλής. Η σύγκρουση μεταξύ των υπερδυνάμεων αποφεύχθηκε την ενδέκατη ώρα στην Κούβα και έπειτα μεταφέρθηκε από την Κορέα έως το Βιετνάμ και στην τεχνολογία και το διάστημα.
Σήμερα, όμως, έχουμε ένα συνονθύλευμα "τρελών" δρώντων σε ένα πολυπολικό σύστημα.
Η "στρατηγική του τρελού" μετασχηματίζεται σε μετα-στρατηγική αστάθειας:
Ο Putin κανονικοποιεί την κλιμάκωση ως εργαλείο ισχύος: Τσετσενία (1999–2000), Γεωργία (2008), Κριμαία (2014), Ουκρανία (2022).
Ο Erdoğan εργαλειοποιεί τη μετανάστευση — μετά το 2016, μετατρέπει την αστάθεια και τις περιφερειακές συγκρούσεις (Συρία, Λιβύη, Ανατολική Μεσόγειος) σε εργαλείο ισχύος.
Ο Xi μετακινεί τα όρια σιωπηλά — από την Τιεν Αν Μεν έως την αυξανόμενη πίεση στην Ταϊβάν — ενώ παράλληλα λειτουργεί ως καταλύτης στο γεωπολιτικό πεδίο, μέσω τεχνολογικής, πληροφοριακής και έμμεσης στήριξης προς τρίτους δρώντες — όπως το Ιράν —, ενισχύοντας την αβεβαιότητα χωρίς άμεση εμπλοκή.
Ο Netanyahu μετατρέπει την ασφάλεια σε ακολουθία συγκρούσεων — Γάζα, Λίβανος, Ιράν — όπου το κάθε μέτωπο τροφοδοτεί το επόμενο.
Ο Kim Jong Un θεμελιώνει την αποτροπή στην απόλυτη αβεβαιότητα — ένα καθεστώς που επιβιώνει ακριβώς επειδή δεν μπορεί να προβλεφθεί.
Μη κρατικοί δρώντες (non-state actors) — από τη Hamas έως τους Houthis — αλλά και τεχνολογικοί δρώντες και υποδομές (πλατφόρμες, δεδομένα, δορυφορικά δίκτυα) μετατρέπουν την ισχύ σε αποκεντρωμένο και αλγοριθμικό φαινόμενο.
Σε ένα περιβάλλον τεχνητής νοημοσύνης και κβαντικής υπολογιστικής, η πληροφορία και η πρόβλεψη αποκτούν στρατηγική αξία μηδενικού αθροίσματος, επιτρέποντας τη λειτουργία μιας "στρατηγικής του τρελού" όχι ως επιλογής ηγετών, αλλά ως εγγενούς ιδιότητας του ίδιου του συστήματος.
Ο Trump καθολικοποιεί τη στρατηγική του τρελού. Εμπορικοί πόλεμοι, απειλές δασμών, πιέσεις προς τη Fed, το ΝΑΤΟ — αμφισβητώντας το Άρθρο 5 και την πυρηνική "ομπρέλα" — ρητορική περί Γροιλανδίας, παρεμβάσεις σε Νιγηρία, Βενεζουέλα και Ιράν, μετακύλιση κόστους και
"ευθύνης" στην Ευρώπη. Στο επίπεδο των δασμών και του εμπορικού πολέμου, οι αγορές το συμπύκνωσαν:
TACO (Trump Always Chickens Out).
Η "τρέλα" γίνεται προβλέψιμη, παύει να λειτουργεί και μετατρέπεται σε παγίδα. Αναγκάζεται να κλιμακώσει — όχι επειδή το επιλέγει, αλλά επειδή, σε ένα περιβάλλον μηδενικού αθροίσματος, η απώλεια αξιοπιστίας εκλαμβάνεται ως απώλεια ισχύος.
Και τότε, η απειλή δεν αποτρέπει την κλιμάκωση — την καθιστά δομικά αναπόφευκτη . Και εκεί αρχίζει ο πραγματικός κίνδυνος: όχι όταν κάποιος φαίνεται ικανός για το αδιανόητο —
αλλά όταν το σύστημα τον υποχρεώνει να το αποδείξει. Εκεί εμφανίζεται το έσχατο όριο:
το πυρηνικό κουμπί. Ο Θουκυδίδης το είχε θέσει: "ὕβρις φυτεύει τύραννον."
Σήμερα, η ύβρις είναι η κανονικοποίηση της "τρέλας" ως στρατηγικής — η πεποίθηση ότι μπορούμε να ελέγξουμε το ανεξέλεγκτο. Όταν αυτή καταρρεύσει, το ερώτημα δεν είναι εάν θα υπάρξει σύγκρουση. Είναι ποιος θα αναγκαστεί πρώτος να αποδείξει ότι δεν μπλοφάρει — και πόσο μακριά θα εξαναγκαστεί να φτάσει.
Για την Ευρώπη, το ζητούμενο δεν είναι να μιμηθεί την "τρέλα", αλλά να την αντιμετωπίσει και να κλείσει το στρατηγικό της έλλειμμα. Η "στρατηγική αυτονομία" χωρίς αποτρεπτική ισχύ, κοινή άμυνα και ταχύτητα αποφάσεων, παραμένει μία κανονιστική φαντασίωση και όχι γεωπολιτική πραγματικότητα.
Σε έναν κόσμο κλιμάκωσης, όποιος δεν ορίζει τους κανόνες, τους υφίσταται.
Κωνσταντίνος Α. Κανελλόπουλος Διδάκτωρ Οικονομολόγος – Πολιτικός Επιστήμων
Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις
Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr
