Οι πόλεμοι επιλογής δεν κρίνονται στο πεδίο της μάχης. Κρίνονται στο σύστημα που διαταράσσουν — και στους θεσμούς που τους παράγουν.
Στα Στενά του Hormuz, αυτή η διάκριση παύει να είναι θεωρητική. Γίνεται πραγματικότητα: η ισχύς δεν σταθεροποιεί το σύστημα — το αποσταθεροποιεί. Και όσο περισσότερο ασκείται, τόσο περισσότερο παράγει το αντίθετο αποτέλεσμα από αυτό που επιδιώκει.
Αυτή είναι η ύβρις της ισχύος: η στιγμή που η στρατηγική γίνεται θόρυβος.
Η στρατιωτική επέμβαση στον Περσικό Κόλπο με επίκεντρο το Ιράν δεν αποτελεί μεμονωμένη απόφαση, αλλά επανάληψη ενός βαθύτερου μοτίβου. Το ίδιο το αξίωμα της Προεδρίας των ΗΠΑ τείνει να λειτουργεί ως μηχανισμός επιτάχυνσης της στρατιωτικής παρέμβασης.
Από τον Johnson έως τον Bush Jr., και από τον Obama έως τον Trump, η κλιμάκωση δεν αποτελεί απόκλιση· αποτελεί δομική τάση. Η εμπειρία δεν περιορίζει την ισχύ — τη νομιμοποιεί, οδηγώντας σε υπερεκτίμηση. Εκεί ακριβώς, το αξίωμα γίνεται παγίδα.
Τα Στενά του Hormuz είναι το σημείο όπου αυτή η παγίδα αποκτά συστημική μορφή. Δεν είναι απλώς ένα γεωοικονομικό σημείο συμφόρησης (geoeconomic chokepoint)· λειτουργεί ως μηχανισμός τιμολόγησης κινδύνου σε πραγματικό χρόνο.
Δεν χρειάζεται να διακοπεί η ροή για να προκληθεί κρίση· αρκεί να καταστεί αβέβαιη. Το τελευταίο δεκαήμερο, μόλις 47 πλοία διήλθαν από το Στενό — όχι κατάρρευση, αλλά διάβρωση της κανονικότητας.
Δεν πρόκειται για έλλειψη. Πρόκειται για γεωοικονομικό εκβιασμό. Αυτό είναι το νόημα των "στενών νερών": ένα περιβάλλον όπου ο χώρος ελιγμών συρρικνώνεται και κάθε επιλογή αυξάνει το κόστος της επόμενης. Τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου εκτινάσσονται, τα ναύλα ενσωματώνουν γεωπολιτικό κόστος και τα προθεσμιακά συμβόλαια προεξοφλούν διαταραχές πριν αυτές εκδηλωθούν.
Η αγορά δεν αντιδρά στην κρίση· την ενσωματώνει εκ των προτέρων, δημιουργώντας ένα συνονθύλευμα κινδύνων όπου ενέργεια, ναυτιλία και γεωπολιτική παύουν να διαχωρίζονται.
Η γεωοικονομία λειτουργεί ως δίαυλος μετάδοσης αστάθειας. Απέναντι σε αυτή τη δυναμική, το Ιράν δεν λειτουργεί ως συμβατικός αντίπαλος. Λειτουργεί ως Λερναία Ύδρα. Δεν επιδιώκει να νικήσει κατά μέτωπο· επιδιώκει να καταστήσει τον έλεγχο αδύνατο. Με αποκεντρωμένες δομές, drones, νάρκες και ασύμμετρα μέσα, κάθε χτύπημα δεν το αποδυναμώνει — το προσαρμόζει.
Η πίεση δεν το περιορίζει. Το καθιστά πιο ευέλικτο μέσα στην αστάθεια. Το Ιράν αποδεικνύει ότι η πίεση δεν οδηγεί κατ’ ανάγκην σε κατάρρευση. Με εκτιμώμενα έσοδα περίπου $140 εκατ. ημερησίως από πετρέλαιο, διατηρεί λειτουργική ανθεκτικότητα και αποκτά στρατηγική μόχλευση πάνω στο ίδιο το σύστημα.
Δεν περιορίζεται· συνεχίζει να διαταράσσει έναν από τους πιο κρίσιμους ενεργειακούς διαδρόμους του πλανήτη. Αυτό που προκύπτει δεν είναι ισορροπία με την κλασική έννοια. Είναι μια καταστροφική ισορροπία (catastrophic equilibrium). Στη γλώσσα της θεωρίας παιγνίων, κανένας παίκτης δεν μπορεί να βελτιώσει τη θέση του χωρίς να
επιδεινώσει το συνολικό αποτέλεσμα. Δεν υπάρχει βέλτιστη επιλογή. Υπάρχει μόνο παγίδευση σε επιλογές αυξανόμενου κόστους.
Και εδώ ενεργοποιείται μια αρχή που σπάνια διατυπώνεται ρητά: "you break it, you own it". Η κρίση στα "στενά νερά" δεν είναι εξωγενής· είναι ενδογενής στο ίδιο το μοτίβο κλιμάκωσης.
Γι’ αυτό και η πίεση του Donald Trump προς το ΝΑΤΟ, τους Ευρωπαίους συμμάχους και ακόμη και την Κίνα δεν αποτελεί απλό αίτημα συνδρομής. Είναι προσπάθεια επιμερισμού του κόστους μιας κρίσης που δεν συν-αποφασίστηκε — αλλά και μια συναλλακτική αναθεώρηση της συμμαχικής λογικής.
Η στήριξη προς την Ουκρανία παρουσιάζεται ως επένδυση που απαιτεί απόδοση: αν η Ευρώπη ωφελήθηκε τότε, οφείλει να "ανταποδώσει" τώρα στο Hormuz. Η απάντηση ήταν προβλέψιμη: μια "συμμαχία των απρόθυμων". Όχι επειδή δεν υπάρχει συμφέρον. Αλλά επειδή δεν υπάρχει κοινή ιδιοκτησία της κρίσης. Και εδώ αναδεικνύεται το ευρωπαϊκό διακύβευμα.
Η Ευρώπη δεν είναι εξωτερικός παρατηρητής. Είναι μέρος της δυναμικής. Μετά το 2022, πέτυχε μια ιστορική αποσύνδεση (decoupling) από τη ρωσική ενέργεια — που την εκθέτει πλέον σε θαλάσσιες ενεργειακές ροές υψηλού γεωπολιτικού κινδύνου. Το ευρωπαϊκό παράδοξο είναι σαφές: η αποσύνδεση από έναν προβλέψιμο κίνδυνο οδηγεί σε έκθεση σε έναν λιγότερο ελέγξιμο. Η στρατηγική αυτονομία δεν δοκιμάζεται.
Αποδεικνύεται περισσότερο αφήγηση παρά πραγματικότητα. Το ερώτημα δεν είναι αν η Ευρώπη θα εμπλακεί στρατιωτικά. ίναι αν μπορεί να αντέξει γεωοικονομικά να παραμείνει παθητική. Χωρίς κοινή αντίληψη κινδύνου και χωρίς πραγματική ενεργειακή ένωση, η Ευρώπη
δεν λειτουργεί ως γεωπολιτικός δρών. Λειτουργεί υπό περιορισμό. Και σε αυτή τη συνθήκη στενών νερών, η Ευρώπη δεν επιλέγει. Παραμένει εκτεθειμένη.
Κωνσταντίνος Α. Κανελλόπουλος, Διδάκτωρ Οικονομολόγος – Πολιτικός Επιστήμων
Είναι συγγραφέας του βιβλίου: ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΕΣ ΧΩΡΙΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑ: Από το
Κράχ του 1929 στο Τρίτο Μνημόνιο — Η Ελλάδα μεταξύ Κρίσης και
Μεταρρύθμισης (εκδ. Παπαζήση)
Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις
Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr
![Θεσσαλονίκη: Ρασοφόρος ξάπλωσε μπροστά σε άρμα του Pride φωνάζοντας "Μετανοείτε" [βίντεο]](https://www.thetoc.gr/Content/ImagesDatabase/p/207x116/crop/both/82/82b514d8bc2b47a2bd8c7c100d6056c0.jpg?quality=60&404=default&v=2)
![Ο Παρθενώνας από ψηλά: Εντυπωσιακά πλάνα από drone για μία πιο κοντινή ματιά στο νέο δυτικό αέτωμα [βιντεο]](https://www.thetoc.gr/Content/ImagesDatabase/p/207x116/cu608x343/0,0,608,341/crop/both/ad/ad803b6a4d204a398df8a852693172b8.jpg?quality=60&404=default&v=2)
