Το ζητούμενο για την ελληνική οικονομία δεν είναι μόνο πόσα κεφάλαια εισρέουν, αλλά τι παραγωγική ικανότητα αφήνουν πίσω τους. Το επενδυτικό κενό μικραίνει, αλλά παραμένει. Δίπλα του υφίσταται το κενό επενδυτικής μετάφρασης — η απόσταση ανάμεσα στην επένδυση και στην παραγωγικότητα, το πραγματικό εισόδημα και την εγχώρια προστιθέμενη αξία.
Η ελληνική οικονομία μεγαλώνει, αλλά τι ακριβώς μεγαλώνει μαζί της; Ο ΟΟΣΑ προβλέπει ανάπτυξη 1,9% το 2026 και 2% το 2027 και αύξηση 7,1% στις επενδύσεις. Στο πρώτο τρίμηνο, το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα ανά κάτοικο μειώθηκε κατά 3,6% — η μεγαλύτερη πτώση μεταξύ 21 χωρών με διαθέσιμα στοιχεία. Η Alpha Bank καταγράφει ετήσια αύξηση 3,2% στο ακαθάριστο διαθέσιμο εισόδημα και 4,3% στις αμοιβές εργασίας. Δεν υπάρχει αντίφαση: το ένα μέγεθος είναι τριμηνιαίο, πραγματικό και κατά κεφαλήν· το άλλο ετήσιο και ονομαστικό. Η Eurostat καταγράφει πτώση 3,7 μονάδων στο ποσοστό αποταμίευσης.
Υπάρχει ανάπτυξη, αλλά η μετάδοσή της παραμένει εύθραυστη. Ο ακαθάριστος σχηματισμός παγίου κεφαλαίου μετρά κτίρια, μηχανήματα, λογισμικό και υποδομές όχι την παραγωγικότητα που θα δημιουργήσουν. Ένα κατάλυμα, ένα φωτοβολταϊκό, ένα σύστημα ΤΝ και μια εξαγωγική γραμμή καταγράφονται ως επενδύσεις, αλλά αφήνουν διαφορετική παραγωγική κληρονομιά. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο πόσο δαπανήθηκε, αλλά τι παράγεται μετά. Το Ταμείο Ανάκαμψης άλλαξε τον επενδυτικό χάρτη: οι ελληνικοί πόροι αντιστοιχούν στο 16% του ΑΕΠ (2023), το υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ, ενώ οι πραγματικές επενδύσεις αυξήθηκαν κατά 10,3% ετησίως κατά μέσο όρο το 2022–2025.
Το επενδυτικό κενό μικραίνει. Το ερώτημα πλέον είναι τι παραγωγικότητα, εξαγωγές και εισόδημα αφήνει πίσω της αυτή η κινητοποίηση κεφαλαίου. H Ελλάδα έχει και κενό επενδυτικής μετάφρασης: η απόσταση που χωρίζει ένα ευρώ κεφαλαίου από την παραγωγικότητα, ανεξάρτητη ζήτηση, τις εξαγωγές, την παραγωγική μάθηση και τον πραγματικό μισθό που τελικά δημιουργεί. Από τα πακέτα Delors έως το RRF, οι ευρωπαϊκοί πόροι χρηματοδότησαν εκσυγχρονισμό, αλλά η επιτυχία κυρίως μετρήθηκε βάσει της απορρόφησης. Στις "Παθογένειες Χωρίς Θεραπεία" εξετάζω ακριβώς αυτή την αδυναμία: εξωτερική κινητοποίηση χωρίς μόνιμη εγχώρια ικανότητα.
Η απορρόφηση είναι προϋπόθεση· αποτέλεσμα είναι η παραγωγικότητα που μένει όταν τελειώσει η επιδότηση. Ο τουρισμός παράγει το 7,3% της προστιθέμενης αξίας αλλά το 14,4% της απασχόλησης. Το 2025 έμειναν κενές 36.000 ξενοδοχειακές θέσεις. Το ερώτημα δεν είναι μόνο πόσοι επισκέπτες έρχονται, αλλά πόση αξία και βιώσιμη εργασία αφήνουν.
Σχεδόν το 47% της επιχειρηματικής απασχόλησης βρίσκεται σε μικροεπιχειρήσεις. Η κλίμακα επηρεάζει τεχνολογία και εξαγωγές· λογισμικό χωρίς οργανωτική αλλαγή και κατάρτιση είναι ψηφιοποίηση, όχι κατ’ ανάγκην μετασχηματισμός. Η άλλη όψη είναι ο πλούτος: η Alpha Bank καταγράφει ακαθάριστο πλούτο €1,018 τρισ. και διάμεσο καθαρό πλούτο €118.000 ανά νοικοκυριό, αλλά διαθέσιμο εισόδημα ανά κάτοικο μόλις 20,6 χιλ. μονάδες αγοραστικής δύναμης (ΜΑΔ), προτελευταίο στην Ευρωζώνη. Το €1 τρισ. εντυπωσιάζει ως απόθεμα. Η πραγματική σύγκλιση κρίνεται στα €1.000 ενός μηνιαίου οικογενειακού προϋπολογισμού.
Η ελληνική οικονομία είναι πλούσια σε περιουσία, φτωχή σε σταθερές ροές εισοδήματος. Το άυλο κεφάλαιο —λογισμικό, δεξιότητες, έρευνα— χρηματοδοτείται δυσκολότερα με συμβατικές εξασφαλίσεις. Ο αρχικός διαγωνισμός για τις 1.000 "έξυπνες" κάμερες κυκλοφορίας ματαιώθηκε μετά από τρεις προσφυγές, ενώ η επαναπροκήρυξη ανεστάλη προσωρινά από την ΕΑΔΗΣΥ. Πρόκειται για ζήτημα πολιτικής οικονομίας: το κράτος δεν αγοράζει απλώς από μια αγορά· με τους όρους μιας προκήρυξης μπορεί να διευρύνει ή να στενεύει την είσοδο σε αυτήν.
Η σχεδόν ταυτόχρονη απώλεια του Στέλιου Ράμφου και του Κωνσταντίνου Τσουκαλά συμβολίζει δύο αναγνώσεις της ελληνικής παθογένειας: άτομο και ευθύνη από τη μία, δομές και εξάρτηση από την άλλη. Η πολιτική οικονομία χρειάζεται και τα δύο: οι θεσμοί διαμορφώνουν συμπεριφορές που, με τη σειρά τους, αναπαράγουν τους θεσμούς.
Ο κ. Πιερρακάκης πρόσφατα επισήμανε ότι μια οικονομία δεν μπορεί απλώς να καταναλώνει "εισαγόμενο χρήμα", αλλά πρέπει να το "μεταβολίζει". Ο μεταβολισμός χρειάζεται λογαριασμό αποτελέσματος: παραγωγικότητα ανά ώρα, εγχώρια προστιθέμενη αξία, εξαγωγές και διάμεσο πραγματικό μισθό.
Χρειάζονται τέσσερις μετατοπίσεις:
1. Από την απορρόφηση στην απόδοση. Κάθε σημαντική δημόσια ενίσχυση να περνά από τριπλό έλεγχο: θα γινόταν η επένδυση ούτως ή άλλως (additionality); Ήταν η αγορά ανταγωνιστική (competition/entry); τι παρήγαγε τελικά (ex-post evaluation);
2. Από την υποθήκη στην ιδέα. Επιμερισμός κινδύνου για άυλο κεφάλαιο, τεχνολογία και εξαγωγική μεγέθυνση.
3. Από το μικρό στο συνεργατικό. Συνεργασίες, συγχωνεύσεις και δίκτυα ΜμΕ για πλεονεκτήματα κλίμακας.
4. Από το κεφάλαιο που μπαίνει στην αξία που μένει. Οι ξένες επενδύσεις να κρίνονται και από εγχώριους προμηθευτές, τεχνογνωσία, εξαγωγές και καλύτερα αμειβόμενες θέσεις.
Η Ελλάδα δεν χρειάζεται λιγότερο τουρισμό ούτε λιγότερες επενδύσεις. Χρειάζεται περισσότερη αξία ανά επισκέπτη, ανά ώρα εργασίας και ανά ευρώ κεφαλαίου.
Γιατί επιτυχία δεν είναι να πουλάμε ακριβότερα τον τόπο μας στους τουρίστες, αλλά να μπορεί ο πολίτης, με το εισόδημά του, να εξακολουθεί να χωρά μέσα σε αυτόν.
Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις
Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr
![Ασταμάτητος ο Τεντόγλου: Πρώτος και στο Diamond League της Λωζάνης με άλμα στα 8,24 μέτρα [βίντεο]](https://www.thetoc.gr/Content/ImagesDatabase/p/207x116/cu608x342/0,0,608,341/crop/both/e3/e3985dcd84af495babf476ada649e629.jpg?quality=60&404=default&v=2)
![Συγκλονισμένη η Μαντόνα από την επίσκεψή της στην Πάτμο: "Ένιωσα την παρουσία του Θεού" [εικόνες]](https://www.thetoc.gr/Content/ImagesDatabase/p/207x116/cu608x294/0,0,608,241/crop/both/b8/b8ae4d02063a4385a77c03064b819779.jpg?quality=60&404=default&v=2)
![Σπάνιο θέαμα στην Κρήτη: Τεράστιος γύπας ξαποσταίνει σε ξαπλώστρες παραλίας στα Σφακιά [βίντεο]](https://www.thetoc.gr/Content/ImagesDatabase/p/207x116/cu608x456/0,74,608,415/crop/both/46/46c7f4a32d5b40ca9dd26eb29f5cf55a.jpg?quality=60&404=default&v=2)
